1. BỆNH HÉO CHẾT NHANH

a. Tác nhân :

• Do nấm Phytophthora spp..

• Nấm Phytophthora là nấm thủy sinh nên chúng ưa thích và rất cần sự ẩm ướt để sinh sản, phát triển và gây hại. Bệnh phát triển, lây lan mạnh trong mùa mưa, nhiệt độ không khí trên dưới 30ºC.

b. Triệu chứng gây hại :

• Bệnh có thể xâm nhập và gây hại ở tất cả các bộ phận của cây từ thân, lá, hoa, trái cho đến cổ rễ và rễ. Nhưng nguy hiểm  nhất và cho cây tiêu bị chết nhanh hàng loạt là khi tấn công vào phần cổ rễ hay còn gọi là gốc thân.

• Triệu chứng là cây tiêu đang tươi tốt thì xuất hiện một ít lá bị vàng úa, sau đó các lá tiếp tục bị vàng, cây tiêu héo rũ rất nhanh, có khi lá héo rũ trên cây đến sáng sớm có thể thấy cây tiêu tươi trở lại do ướt sương vào ban đêm. Sau đó các đốt thân cũng biến màu thâm đen và rụng. Hiện tượng rụng lá và đốt thường bắt đầu từ ngọn trở xuống. Bệnh xâm nhiễm vào cây tiêu bắt đầu ở vùng cổ (ngang mặt đất) hoặc phần bên dưới mặt đất làm thối cổ rễ và thối đen rễ, sau đó phần hư thối này lan dần lên trên và cây tiêu biểu hiện các triệu chứng đã nêu . Bênh tiến triển rất nhanh từ khi phát hiện thấy lá tiêu hơi rũ xuống cho đến khi lá rụng ào ạt có khi chỉ 5 -7 ngày và đến khi tiêu chết hoàn toàn có thể trong vòng 1 - 2 tuần.

c. Phòng trừ :

• Kết hợp nhiều biện pháp đồng bộ và sớm ngay từ khi thiết kế vườn, chuẩn bị cây giống, bởi vì nếu để đến lúc bệnh đã lan ra mới vội vã mua thuốc về xử lý thì không thể nào cứu chữa kịp.

• Không lấy giống ở những vườn tiêu đã bị bệnh. Chọn giống tiêu ít bị nhiễm bệnh.

• Đất trồng tiêu nên chọn loại đất tơi xốp, đảm bảo ở độ sâu 50 - 60 cm không bị đọng nước. Thiết kế vườn, đào rãnh để vườn dễ thoát nước khi có mưa.

• Thường xuyên vệ sinh vườn tiêu, làm sạch cỏ dại, cắt bỏ bớt các lá già, các dây lươn ở gốc để cho gốc tiêu thông thoáng.

• Bón nhiều phân hữu cơ ủ hoai (15-20 kg/gốc/năm) và cân đối N, P , K , Ca , Mg.

• Trong khi chăm xóc, làm cỏ, bón phân cố gắng tránh gây những vết thương cho gốc tiêu, rễ tiêu để hạn chế sự xâm nhập của nấm bệnh gây hại.

• Các cây bị nặng cần đào bỏ, nhặt hết rễ tập trung tiêu hủy, rắc vôi 1 kg / hố để diệt mầm bệnh.

• Thường xuyên kiểm tra nhất là vào mùa mưa và đặc biệt ở những vườn đã từng bị bệnh hại trước đây để phòng trừ bằng thuốc hóa học.

+ Pha thêm 10gr – 15gr thuốc Sumi Eight 12.5WP trong bình 16 lít với thuốc trừ nấm Phytophthora khác để trừ triệt để bệnh.

2. BỆNH CHẾT CHẬM

a. Tác nhân:

• Do tuyến trùng kết hợp với một số loài nấm như Fusarium sp., Phytophthora spp., Pythium spp., Rhizoctonia spp. Đôi khi  là sự gây hại riêng lẻ của nấm Phytophthora spp. vào hệ thống rễ tơ gây hiện tượng thối rễ tơ.

b. Triệu chứng gây hại :

• Cây tiêu có biểu hiện sinh trưởng chậm, lá úa vàng. Lá, hoa, các đốt và trái cũng rụng dần từ dưới gốc lên ngọn, chứ không rụng và héo từ đọt xuống như bệnh chết nhanh. Gốc thân cây bệnh có các vết nâu đen, dần dần vết bệnh lan rộng làm thối lớp vỏ gốc, bó mạch của thân cây hóa nâu. Khi bệnh nặng, toàn bộ gốc và rễ cây tiêu bị thâm đen, hư thối, sau đó cây chết khô.

• Thời gian từ khi có biểu hiện bị bệnh đến khi chết có thể kéo dài nhiều năm. Bệnh làm chết cả khóm hoặc chỉ chết 1-2 dây.

c. Phòng trừ :

• Áp dụng các biện pháp tổng hợp như bệnh chết nhanh.

• Phun thuốc ngừa nấm bệnh định kỳ một tháng một lần trong mùa mưa pha 10gr – 20gr thuốc Sumi Eight 12.5WP Nhật Bản cho 12 – 16 lít nước, tưới đẫm gốc tiêu và tưới lien tục từ 2 – 3 lần trong 1 vụ.

3. THÁN THƯ

a. Tác nhân:

• Do nấm Colletotrichum gloeosporioides.

• Nấm tồn tại trong đất và xác bã thực vật. Bệnh phát triển nhiều trong điều kiện vườn tiêu chăm sóc kém, thiếu phân bón, tưới nước không đều trong mùa khô.

b. Triệu chứng gây hại :

• Bệnh gây hại ở bầu ương, cây con, cây đang cho thu hoạch.

• Trên lá vết bệnh là những đốm lớn màu vàng sau chuyển màu nâu và đen dần, hình tròn hoặc không đều, chung quanh có quầng đen rộng. Bệnh thường phát sinh ở chóp và mép lá, sau lan rộng vào trong phiến lá. Lá bị bệnh nặng biến vàng. Bệnh cũng lan sang nhánh làm khô đốt, rụng cành. Trên bông bệnh làm hạt mới tượng bị khô đen, lép.

c. Phòng trừ :

• Chăm bón đầy đủ cho cây sinh trưởng tốt.

• Khi thấy bệnh chớm xuất hiện phun thuốc phòng trừ, phun kỹ ướt đều tán lá, cành, quả. Khi bệnh nặng cần phun 2 - 3 lần, mỗi lần cách nhau 10 - 14 ngày:

+ Pha 10gr – 15gr thuốc Sumi Eight cho bình phun 16 lít, phun từ 600 lít nước đến 800 lít nước cho 1 ha.

+ Phun khi bệnh vừa bắt đầu xuất hiện, phun định kỳ từ 15 đến 20 ngày nếu bệnh gây hại nặng, phun tập trung vào chỗ bị bệnh như chum quả, cành, tán lá.

4. ĐEN LÁ

a. Tác nhân :

• Do nấm Lasiodiplodia theobromae.

• Nấm tồn tại ở dạng sợi và bào tử trên tàn dư cây bệnh. Bệnh đen lá phổ biến ở các vườn tiêu, phát sinh nhiều vào mùa mưa, ẩm độ vườn tiêu cao, trời nóng, bộ rễ bị úng nước.

b. Triệu chứng gây hại :

• Trên lá vết bệnh xuất hiện ở giữa lá hoặc ở chóp lá những đốm vàng, nhỏ, sau lớn dần biến màu đen. Khi vết bệnh già màu hơi bạc không có quầng đen viền quanh (đặc điểm để phân biệt với bệnh thán thư).

• Bệnh hại trên cành nhánh làm đốt thân nâu đen rụng dần từ ngọn trở xuống làm tán tiêu trơ trụi.

c. Phòng trừ :

• Vệ sinh vườn tiêu sạch sẽ, gốc tiêu thông thoáng.

• Chăm sóc cây tiêu sinh trưởng tốt.

• Cắt bỏ các lá và nhánh bị bệnh nặng, tập trung tiêu hủy.

• Khi bệnh phát sinh dùng thuốc phòng trừ như bệnh thán thư.

+ Pha 10gr – 15 gr thuốc Sumi Eight cho bình phun 16 lít, phun từ 600 lít nước – 800 lít nước cho 1 ha.

+ Phun khi bệnh vừa bắt đầu xuất hiện, phun định kỳ từ 15 – 20 ngày nếu bệnh gây hại nặng, phun tập trung vào chỗ bị bệnh như  tán lá.

5. KHÔ VẰN

a. Tác nhân:

• Do nấm Rhizoctonia solani.

• Hạch nấm sống hàng năm trong đất, gặp điều kiện thuận lợi mọc ra sợi nấm để xâm nhập gây bệnh.

• Bênh phát triển mạnh trong mùa mưa, ẩm độ trong vườn cao, nhất là ở những vườn tiêu rậm rạp.

b. Triệu chứng gây hại :

• Bệnh phát triển từ mặt đất nên hại chủ yếu phần tán lá dưới gốc. Vết bệnh thường từ mép lá lan vào, vết bệnh loang lổ to nhỏ không đều, xung quanh viền nâu thẫm. Khi già vết bệnh chuyển màu trắng xám, phồng rộp, có những hạch nấm nhỏ li ti màu trắng trên bề mặt, sau chuyển màu nâu đỏ. Trời ẩm ướt thấy trên vết bệnh có lớp tơ trắng.

• Bệnh nặng làm lá bị thối đen , hơi nhũn, cây sinh trưởng kém.

c. Phòng trừ :

• Vệ sinh vườn tiêu thông thoáng, tỉa bớt các lá già, lá bệnh dưới gốc.

• Bón đầy đủ phân hữu cơ.

• Phun thuốc khi bệnh chớm xuất hiện:

+ Pha 10gr – 15gr thuốc Sumi Eight hoặc 180ml – 200 ml thuốc Validacin 5L Nhật Bản cho bình phun 16 lít, phun từ 600 lít nước – 800 lít nước cho 1 ha.

+ Phun khi bệnh vừa bắt đầu xuất hiện, phun định kỳ từ 15 – 20 ngày nếu bệnh gây hại nặng, phun tập trung vào chỗ bị bệnh.

6. NẤM HỒNG

a. Tác nhân :

• Do nấm Corticium salmonicolor.

• Bệnh nấm hồng phát sinh từ đầu mùa mưa và phát triển kéo dài đến các tháng cuối năm. Bào tử nấm được sinh sản rất nhanh với khối lượng lớn phát tán lây lan bệnh. Vào mùa khô bệnh ngừng phát triển nhưng nguồn bệnh vẫn tồn tại trong bụi tiêu.

b. Triệu chứng gây hại :

• Trên dây chính và các nhánh tiêu, các vết bệnh màu hồng nhạt bao bọc xung quanh vỏ thân và nhánh, vết bệnh kéo dài tới vài chục cm.

• Sợi nấm phát triển trên mặt vỏ cây, đi sâu vào lớp vỏ cây tiêu để lấy chất dinh dưỡng và làm suy kiệt dây tiêu, làm héo lá và chết cả nhánh tiêu, quả bị rụng non.

c. Phòng trừ :

• Đầu mùa mưa làm mương thoát nước tốt.

• Làm sạch cỏ dại, cắt tỉa các dây lươn, các nhánh tiêu vô hiệu... cho gốc tiêu được thông thoáng.

• Tiêu hủy các dây tiêu có bệnh để trừ nguồn bệnh.

• Phun ngừa hoặc khi bệnh chớm xuất hiện:

+ Pha 10gr – 15gr thuốc Sumi Eight hoặc 180ml – 200 ml thuốc Validacin 5L Nhật Bản cho bình phun 16 lít, phun từ 600 lít nước – 800 lít nước cho 1 ha.

+ Phun khi bệnh vừa bắt đầu xuất hiện, phun định kỳ từ 15 – 20 ngày nếu bệnh gây hại nặng, phun tập trung vào chỗ bị bệnh.

7. TIÊU ĐIÊN (Xoắn lùn, tiêu cằn)

a. Tác nhân :

• Do Virus.

• Virus gây bệnh lan truyền qua các loài sâu chích hút như rầy, rệp và qua hom giống từ cây bị bệnh, dụng cụ canh tác. Bệnh xuất hiện phổ biến ở vườn tiêu trong thời kỳ kiến thiết cơ bản.

b. Triệu chứng gây hại :

• Những cây tiêu bị cằn thường nằm rải rác trong vườn, hiếm khi thấy cả vườn tiêu bị bệnh.

• Cây tiêu bệnh thấp hơn rõ rệt so với những cây tiêu khỏe xung quanh, lá cũng nhỏ hơn, bị biến màu xanh vàng loang lổ ở cả hai mặt., lá cứng, giòn, hơi nhăn nheo gợn sóng. Cây bệnh có đốt thân ngắn lại, căn cỗi, ra ít bông, tỷ lệ đậu trái thấp, sản lượng hạt tiêu giảm rõ rệt. Bộ rễ kém phát triển, chỉ có vài sợi rễ ngắn trơ trụi, không thể đảm bảo cho cây sinh trưởng bình thường. 

c. Phòng trừ :

• Khi phát hiện cây bị bệnh cần nhổ bỏ tiêu hủy.

• Không lấy giống từ vườn tiêu bị bệnh.

• Vệ sinh dao cắt sau mỗi lần cắt dây..

• Phòng trừ tốt các loại rầy, rệp, bọ xít bằng thuốc Danitol S 50 EC, Sumithion 50 EC, Dantotsu 50 WDG, Padan 95 SP.